Przekrój przez najważniejsze wydarzenia w historii Szmaragdowej Wyspy.

III tysiąclecie p.n.e. – początek uprawy zbóż;

II tysiąclecie p.n.e. - zapoczątkowano metalurgię miedzi i brązu;

500 p.n.e. — zapoczątkowano metalurgię żelaza; pierwszy napływ Celtów z obszaru dzisiejszej Wielkiej Brytanii; zasymilowali oni pierwotnych mieszkańców Irlandii; napływ trwał do drugiego stulecia p.n.e.;

432-461 - Święty Patryk, chrystianizuje Irlandię;

V-VII w. – powstaje oparte na alfabecie łacińskim pismo ogamiczne;

596 - pierwszy tekst napisany w języku irlandzkim;

ok. 700 - Irlandia była podzielona na 150 tzw. małych królestw, całą wyspą rządzili ze wzgórza Tara arcykrólowie, którym formalnie podlegali królowie prowincji, regionów i małych królestw;

795 - początek najazdów Normanów (grabieże oraz kolonizacja wybrzeży wyspy i dolin rzek);

ok. 800 - prawdopodobna data ukończenia Book of Kells, jednego z najpiękniejszych manuskryptów;

841 - wikingowie założyli Dublin;

1014 - bitwa pod Clontarf, w której arcykról Brian Boru zwyciężył wikingów; kres dominacji Normanów;

1155 - król Anglii Henryk II Plantagenet uzyskał zgodę papieża Hadriana IV, Anglika, prawdopodobnie w formie bulli Laudabiliter (jej autentyczność jest kwestionowana), na najazd na Irlandię;

1169 - rozpoczął się podbój Irlandii przez rycerzy anglonormandzkich, lenników Henryka II Plantageneta, który przyjął tytuł pana Irlandii; irlandzka oligarchia rodowa, uznając formalne zwierzchnictwo Anglików, utrzymała część ziem, głównie na północy kraju;

1172 - Henryk II przybył z armią do Irlandii, która uznała jego zwierzchnictwo; w ciągu stu lat Anglonormanowie podbili znaczną część wyspy;

1271 - początek celtyckiej odnowy (gaelic recovery) podczas której Irlandczycy odzyskali znaczną część utraconych ziem;

1315 - na zaproszenie niektórych irlandzkich władców na wyspę przybył ze Szkocji wraz z wojskiem Edward Bruce; koronowany królem Irlandii próbował w krwawej kampanii podbić wyspę; zginął w 1317 roku;

1366 - Prawa z Kilkenny (pierwsze z serii zakazujących języka irlandzkiego);

ok.1430 - król Anglii sprawował władzę tylko nad Dublinem i okolicami (tzw. Pale - Palisada);

koniec XV wieku - Tudorzy rozpoczęli powolny podbój Irlandii;

1536–37 - Henryk VIII zmusił parlament irlandzki do uznania go głową Kościoła w Irlandii;

1541 - większość irlandzkich wielmoży uznała oficjalnie Henryka VIII królem Irlandii; nie uznali go jednak głową Kościoła i pozostali przy katolicyzmie;

1580 - rebelia irlandzkich katolików;

1593-1603 - wojna dziesięcioletnia, której kulminacyjnym punktem była bitwa pod Kinsale; irlandzcy arystokraci ponieśli klęskę i w 1607 roku opuścili wyspę;

1598 - Bitwa Béal an Átha Bhui - sześciotysięczna armia Anglików zostaje zniszczona przez Irlandczyków;

1605 - początek kolonizacji Ulsteru przez prezbiterian ze Szkocji; podporządkowanie prawne ludności Irlandii królowi Anglii i zniesienie celtyckich praw;

1641 - wybuch rebelii w Irlandii; rok poźniej w Anglii wybuchła wojna domowa, co pozwoliło wyspie uzyskać pewną niezależność;

1649 - Oliver Cromwell przybył do Irlandii na czele swojej armii; masakra w Drogheda; trzyletnia bezlitosna kampania przywraca angielską władzę na wyspie;

1662 - parlament w Londynie uchwalił zbiór ustaw zwany kodeksem Clarendona, który był skierowany przeciwko innowiercom (nieanglikanom); regulacje kodeksu pogorszyły sytuację katolików;

11 VII (1 VII) 1690 - bitwa nad rzeką Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma Orańskiego pokonały katolicką armię obalonego króla Jakuba II; północnoirlandzcy protestanci do teraz świętują w rocznicę zwycięstwa (a dokładniej dzień po rocznicy, tj. 12 lipca);

1691 - ludność katolicka została pozbawiona wszelkich praw cywilnych i ekonomicznych (m.in.: posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkołach);

1791 - powstało Towarzystwo Zjednoczonych Irlandczyków (Society of United Irishmen), którego głównym ideologiem był Wolfe Tone; celem stowarzyszenia była walka o emancypację katolików irlandzkich, równe prawa wyborcze, oderwanie Irlandii od Wielkiej Brytanii i utworzenie republiki;

1798 - nieudane powstanie przeciwko brytyjskiej władzy popierane przez Francję;

1800 – Unia realna Irlandi z Wielką Brytanią, znosząca parlament w Dublinie;

1 I 1801 - wcielenie Królestwa Irlandii do Królestwa Wielkiej Brytanii; powstało Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii;

XIX w. – następuje praktycznie całkowite wyparcie języka irlandzkiego przez Angielski;

1803 - kolejne nieudane powstanie;

1829 - uchwalenie aktu o równouprawnieniu katolików - efekt działalności Daniela O'Connela;

1842 - utworzenie Młodej Irlandii;

1845 - rozpoczyna się Wielki Głód spowodowany zarazą ziemniaczaną;

1848 - nieudane powstanie Młodej Irlandii, tzw. "Bitwa na grządce kapusty" w ogrodzie wdowy McCormack;

1849 - koniec klęski głodu, ale jeszcze przed dwa lata ludzie umierali wycieńczeni głodem i chorobami; łącznie zmarło 1,5 miliona ludzi;

1858 - w Nowym Jorku powstało Towarzystwo Feniańskie, będące przykrywką dla Irlandzkiego Bractwa Rewolucyjnego (IRB);

1867 - nieudane powstanie zorganizowane przez fenian;

1870 - Izaak Butt zainicjował ruch Home Rule - autonomii dla Irlandii; przez 20 lat trwały starania o uchwalenie Home Rule w brytyjskim parlamencie; przez większość tego czasu kierował nimi Charles Stewart Parnell;

1893 - powstała Liga Gaelicka mająca na celu "deanglizację irlandzkiego narodu";

1900 - powstała Zjednoczona Partia Irlandzka, na czele której stanął John Edward Redmond; walka o uchwalenie Home Rule zaczęła się od nowa;

1905 - Artur Griffith, członek Ligi Gaelickiej, założył organizację Sinn Féin (My Sami); szybko kontrolę nad nią przejęli członkowie IRB;

1912 - ustawa o Home Rule była coraz bliżej uchwalenia, protestanci z Ulsteru utworzyli oddziały o nazwie Ochotnicy Ulsterscy, katolicy powołali Irlandzkich Ochotników, a James Conolly utworzył socjalistyczną Armię Obywatelską;

1914 - wybuch I wojny światowej; tysiące irlandzkich ochotników wstąpiły do brytyjskiej armii (w Irlandii nie ma poboru do wojska), co popierało dowództwo Irlandzkich Ochotników;

23 IV 1916 - powstanie wielkanocne, Pádraic Pearse (Patrick Pearse) proklamował Irlandię niepodległą republiką; dwa tysiące powstańców (republikanie z Irlandzkich Ochotników i członkowie Armii Obywatelskiej) stawiło czoła brytyjskiej armii; większość mieszkańców Irlandii nie poparła powstania; po 6 dniach powstanie upadło; Brytyjczycy wykonali wyroki śmierci na 16 przywódcach powstania (m.in. na Pádraicu Pearsie i Jamesie Conollym); społeczeństwo Irlandii zaczęło popierać powstańców i ich idee; zaczęły się masowe aresztowania; Michael Collins (jeden z powstańców) przekształcił Irlandzkich Ochotników w Irlandzką Armię Republikańską (IRA);.

1918 - powstał nielegalny (z punktu widzenia Brytyjczyków) rząd irlandzki Sinn Féin, żądającej niepodległości całej Irlandii, z Eamonem de Valerą na czele (też jeden z powstańców);

21 I 1919 - deputowani partii Sinn Féin (wybrani w 1918 do brytyjskiej Izby Gmin) utworzyli w Dublinie zgromadzenie narodowe (Dáil) i proklamowali republikę Irlandii;

lato 1919 - początek wojny o niepodległość; IRA prowadziła wojnę partyzancką, a Brytyjczycy odpowiedzieli terrorem;

VII 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstała złożona z 26 hrabstw Irlandia (Wolne Państwo Irlandzkie), mająca status brytyjskiego dominium (królowa brytyjska głową państwa), los 6 hrabstw północnych (Irlandia Północna) miał być rozstrzygnięty w przyszłości;

6 XII 1921 – traktat kończący walki IRA z wojskami brytyjskimi; podzielił on oficjalnie Irlandię na dwie części na podstawie kryteriów narodowościowo-religijnych;

IV 1922 - wybuch wojny domowej między nieuznającą traktatu częścią IRA, a wojskami Wolnego Państwa Irlandzkiego (czyli tą częścią IRA, która traktat uznała);

V 1923 - IRA antytraktatowa uznała swoją porażkę; w wojnie domowej zginęło około tysiąca ludzi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmarł w jej trakcie na zawał;

IX 1933- Utworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków) - przywódcą Eoin O'Duffy;

18 VI 1936 - Zdelegalizowanie IRA;

20 XI 1936 - Sformowanie przez O'Duffego "Irlandzkiej Brygady" (Irish Brigade), która wzięła udział w hiszpańskiej wojnie domowej po stronie gen.Franco; Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki; rząd irlandzki natomiast ogłosił neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu;

1937 - konstytucja faktycznie ustanawia suwerenność polityczną państwa Irlandia;

1938 - wojska brytyjskie opuściły bazy na obszarze Irlandii;

1948 - ogłoszono z mocą obowiązującą od 1949 wystąpienie Irlandii z brytyjskiej Wspólnoty Narodów oraz ustanowienie republiki;

1949 - Irlandia oficjalnie przekształciła się w republikę;

1955- Irlandia przystępuje do ONZ;

1959 - Eamon de Valera został prezydentem Irlandii; funkcję tę sprawował do 1973 roku;

1973 - Irlandia stała się członkiem EWG;

1979 - kryzys gospodarczy powstały na skutek drastycznego wzrostu cen ropy;

1985 - porozumienie brytyjsko-irlandzkie przyznało Irlandii uprawnienia doradcze w sprawach Irlandii Północnej;

1993 – Irlandia zostaje oficjalnie członkiem Unii Europejskiej;

1994 - zawieszenie broni w Irlandii Północnej;

2002 - Irlandia przyjęła walutę euro;

28 lipca 2005 - IRA oficjalnie ogłosiła koniec walki zbrojnej i zutylizowała broń;

Opracowanie: CN na pdst. Wikipedia, Encyklopedia PWN, Ambasada Irlandii w Polsce;